Punkt kotwiący w ziemi EN 795 A1 – zabezpieczenie pracy przy skarpie i wykopie
Przy robotach ziemnych pojawia się problem, którego nie ma na budowie kubaturowej: wokół jest sam grunt i nie ma do czego zamocować ani balustrady, ani punktu kotwiczącego zabezpieczającego przed upadkiem z wysokości. Podczas realizacji inwestycji z zakresu budownictwa liniowego, budowy dróg, kanałów, fundamentów oraz wykopów budowlanych, pracownicy wykonują zadania bezpośrednio na skarpach, zboczach i na krawędziach głębokich wykopów, gdzie nie ma żadnych elementów konstrukcyjnych. W takich warunkach klasyczna asekuracja jest niemożliwa. Punkt kotwiczący do gruntu to urządzenie zakopywane lub wbijane w ziemi, zakończone pierścieniem. Umożliwia stworzenie pewnego punktu wpięcia szelek i linek bezpieczeństwa bezpośrednio w gruncie. W ofercie mamy dwa rozwiązania: DAT-35 i DAT-50 osadzane koparką oraz ARP-02 wbijany młotkiem tam, gdzie koparka nie dojedzie. Oba są certyfikowane jako urządzenia kotwiczące klasy A1 według normy PN EN 795 i przeznaczone do zabezpieczenia przed upadkiem z wysokości dla jednego użytkownika jednocześnie.
Kiedy potrzebny jest punkt kotwiczący do gruntu
To rozwiązanie stosuje się wszędzie tam, gdzie istnieje ryzyko upadku, a w promieniu kilkunastu metrów nie ma żadnego elementu konstrukcyjnego — słupa, ściany, stropu — do którego dałoby się cokolwiek zamocować. Typowe sytuacje:
- Roboty ziemne i głębokie wykopy: Asekuracja pracowników wykonujących szalowanie, zbrojenie i układanie instalacji w wykopach budowlanych.
- Budownictwo drogowe i mostowe: Bezpieczne wykonywanie prac przy profilowaniu i umacnianiu skarp, nasypów oraz przyczółków.
- Kanalizacje i wycinka zieleni: Prace porządkowe, karczowanie oraz czyszczenie skarp przy zbiornikach retencyjnych, kanałach, rowach melioracyjnych, zbiornikach, wałach i ciekach wodnych.
- Prace na terenach otwartych: Stworzenie punktu kotwiczącego w miejscach, gdzie w promieniu kilkudziesięciu metrów nie ma żadnych budynków ani konstrukcji stalowych.
DAT-35 i DAT-50 – punkt kotwiczący osadzany koparką
DAT-XX to stalowy krążek o wysokiej wytrzymałości połączony taśmą zakończoną pierścieniem zaprojektowane do instalacji w gruncie. Krążek zakopuje się w dole o głębokości minimum 1,5 metra, a koniec taśmy z pierścieniem wyprowadza się w narożniku dołu na zewnątrz, tak żeby po zasypaniu pozostał łatwo dostępny. To rozwiązanie dla miejsc, w których na budowie i tak pracuje koparka.
Zasady montażu, od których zależy nośność:
- dół zasypuje się tym samym materiałem, który wcześniej wykopano,
- grunt ubija się łyżką koparki – im większa gęstość i stopień zagęszczenia gruntu, tym większa nośność punktu,
- grunt nie może zawierać ostrych kamieni ani gruzu, które mogłyby uszkodzić taśmę,
- taśmy nie wolno uszkodzić podczas zasypywania, zagęszczania ani wykańczania terenu,
- po montażu obowiązkowo wykonuje się próbę wyrywania – opisujemy ją niżej.
Różnica między DAT-35 a DAT-50 to wyłącznie średnica krążka kotwiącego. DAT-35 wystarcza dla większości rodzajów gruntu, w tym gruntów średnio spoistych. DAT-50 jest przeznaczony do gruntów piaszczystych lub mniej zwięzłych, gdzie uzyskanie wymaganej siły oporu wymaga większej powierzchni docisku.
Dla instalacji długotrwałych lub w środowiskach o podwyższonej korozyjności gruntu przewidziana jest seria I: DAT-35 I ma krążek ze stali nierdzewnej AISI 304, a zamiast taśmy — linkę ze stali nierdzewnej 316. Standardowy DAT-35 ma okres ważności 18 miesięcy od pierwszego montażu, więc do zabezpieczeń, które mają zostać na obiekcie 2–3 lata, właściwym wyborem jest wersja I.
ARP-02 – punkt kotwiczący wbijany młotkiem
Kiedy koparka nie ma dojazdu albo montaż ma być szybszy i lżejszy, stosuje się ARP-02. To stalowa pika PICA-25.12 ze stali ocynkowanej ogniowo, którą wbija się w ziemie, z elementem mocującym FJ-02 ze stali nierdzewnej AISI 304. Połączenie stali ocynkowanej i nierdzewnej daje długi okres użytkowania, dłuższy niż standardowy DAT-35.
W gruntach miękkich, w których sama pika nie osiągnie wymaganej nośności, dokłada się płytę powierzchniową FL-02 z blachy stalowej ocynkowanej ogniowo, która rozkłada obciążenie na większą powierzchnię.
ARP-02 jest certyfikowany zgodnie z normą PN EN 795:12 klasa A jako strukturalny punkt kotwiczący i przeznaczony dla jednego użytkownika jednocześnie. Podobnie jak DAT, przed pierwszym użyciem wymaga próby wyrywania.
Próba wyrywania pierścieniem TEST-10 – obowiązkowa weryfikacja instalacji
Ponieważ zwięzłość gruntu i jakość jego zagęszczenia różnią się na każdym placu budowy, skuteczność zamontowanej kotwy musi zostać każdorazowo zweryfikowana przed dopuszczeniem jej do użytku. Do tego celu służy opatentowany wskaźnik testowy TEST-10.
Jest to element kalibrowany tak, aby rozerwać się przy sile 1000 daN (±10 %). Zapina się go szeklą do pierścienia punktu kotwiczącego i do dowolnego zaczepu w łyżce koparki, a następnie podaje siłę wyrywającą w tym samym kierunku, w którym będzie pracował system asekuracyjny.
Jak odczytać wynik:
- TEST-10 powinien rozerwać się po lekkim osadzeniu krążka; pierścień może przy tym przesunąć się o 15 do 30 cm,
- po ostatecznym osadzeniu krążka pierścień nie powinien już znacząco się przesuwać aż do rozerwania TEST-10,
- w tych warunkach punkt spełnia wymagania normy PN EN 795 klasa A1,
- do sprawdzenia wyższych wartości można wpiąć równolegle 2 lub 3 elementy TEST-10.
Dla porównania: średnia siła potrzebna do wyrwania DAT-XX przekracza 2500 daN, a siła zrywająca samo urządzenie wynosi 3000 daN. Wartości powyżej 1000 daN są wystarczające dla systemów powstrzymywania spadania klasy A1.
Zamiast TEST-10 można użyć własnego certyfikowanego testera kotew — producent nie widzi przeciwwskazań dla urządzeń do 25 kN z odpowiednim adapterem. Dodatkowo zaleca się poddanie zamontowanego punktu sile wyrywającej 5 kN przez co najmniej 15 sekund.
DAT-35, DAT-50 czy ARP-02 – co wybrać
Wybór sprowadza się do trzech pytań: czy na miejscu jest koparka, jak długo urządzenie ma zostać w gruncie i jaki jest sam grunt.
| Parametr | DAT-35 / DAT-50 | DAT-35 I | ARP-02 |
|---|---|---|---|
| Montaż | koparką, dół min. 1,5 m | koparką, dół min. 1,5 m | wbijany młotkiem |
| Materiał | krążek stalowy z taśmą | krążek AISI 304, linka 316 | pika ocynkowana ogniowo, mocowanie AISI 304 |
| Okres ważności | 18 miesięcy od montażu lub 4 lata od produkcji | do instalacji długotrwałych | długi okres użytkowania |
| Grunt miękki | DAT-50 przy większych wymaganiach | jak DAT-35 | z płytą FL-02 |
| Liczba użytkowników | 1 jednocześnie | 1 jednocześnie | 1 jednocześnie |
| Kiedy wybrać | gdy koparka jest na budowie | gdy zabezpieczenie ma zostać 2–3 lata | gdy koparka nie ma dojazdu |
Podstawa prawna – urządzenie kotwiczące klasy A1 wg PN EN 795
Norma PN EN 795 „Ochrona przed upadkiem z wysokości – Urządzenia kotwiczące – Wymagania i badania” dzieli urządzenia kotwiczące na sześć klas. Punkty kotwiczące do gruntu należą do klasy A1: strukturalnych punktów kotwiczących mocowanych do podłoża na stałe. Pełne omówienie pozostałych klas – od A2 po E – znajdą Państwo w naszym przewodniku po urządzeniach kotwiczących EN 795.
Urządzenia DAT-XX zostały poddane badaniom statycznym i dynamicznym zgodnie z normą EN 795 klasa A1 z wynikiem pozytywnym, a producent wystawia na tej podstawie deklarację zgodności. ARP-02 jest certyfikowany zgodnie z PN EN 795:12 klasa A. Trzeba jednak rozumieć, co ta deklaracja obejmuje, a czego objąć nie może: potwierdza właściwości samego urządzenia, natomiast o rzeczywistej nośności zamontowanego punktu decyduje grunt. Właśnie dlatego próba wyrywania na miejscu nie jest formalnością, tylko warunkiem dopuszczenia punktu do użytku.
Przed każdym użyciem obowiązuje kontrola wzrokowa urządzenia — brak pęknięć i odkształceń oraz aktualna data ważności. Urządzenie bez etykiety należy natychmiast usunąć z budowy.
AITANA SAFETY – kompleksowe punkty kotwiczące i systemy asekuracyjne
Od ponad dziesięciu lat dostarczamy urządzenia kotwiczące zgodne z normą PN EN 795. Oprócz punktów kotwiczących do gruntu w naszej ofercie znajdą Państwo:
- punkty kotwiczące taśmowe EN 795 – pojedyncze zaczepy wtapiane w beton, klasa A1,
- punkty kotwiczące klasy A – do betonu, drewna, stali i blachy trapezowej,
- system MARCELINO do prac szalunkowych – tymczasowa pozioma taśma kotwicząca,
- punkty zaczepowe SCISSORSAFE – wielokrotnego użytku, klasa B,
- poziome szyny asekuracyjne – klasa D, dla stanowisk przemysłowych,
- bezwładna masa kotwicząca – klasa E, na dachy płaskie.
Rozwiązanie dobieramy do konkretnego zadania: rodzaju gruntu, dostępu sprzętu i planowanego czasu pracy zabezpieczenia.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o punkty kotwiczące do gruntu
Jak głęboko trzeba zakopać punkt kotwiczący do gruntu?
DAT-XX osadza się w dole o głębokości minimum 1,5 metra. Krążek kotwiczący umieszcza się na dnie, a koniec taśmy z pierścieniem wyprowadza w narożniku dołu na zewnątrz, żeby po zasypaniu pozostał łatwo dostępny. Dół zasypuje się tym samym materiałem, który wcześniej wykopano, i ubija łyżką koparki. Im większe zagęszczenie gruntu, tym większa nośność punktu. W materiale zasypowym nie może być kamieni o ostrych krawędziach, bo przecięłyby taśmę.
Czy punkt kotwiczący w gruncie trzeba sprawdzać przed użyciem?
Tak, i to jest warunek dopuszczenia go do pracy. Nośność zależy od gruntu, a nie od samego urządzenia, dlatego po montażu wykonuje się próbę wyrywania elementem TEST-10, który rozrywa się przy sile 1000 daN (±10 %). Próbę prowadzi się w tym samym kierunku, w którym będzie pracował system asekuracyjny. Można też użyć własnego certyfikowanego testera kotew — producent nie widzi przeciwwskazań dla urządzeń do 25 kN z odpowiednim adapterem. Niezależnie od tego przed każdym użyciem obowiązuje kontrola wzrokowa.
Ile osób może korzystać z jednego punktu kotwiczącego w gruncie?
Jedna. Zarówno DAT-35 i DAT-50, jak i ARP-02 są przeznaczone dla jednego użytkownika jednocześnie. Jeżeli w tej samej strefie pracuje kilka osób, montuje się odpowiednią liczbę punktów.
Jak długo punkt kotwiczący może zostać w gruncie?
Standardowy DAT-35 ma okres ważności 18 miesięcy od pierwszego montażu lub 4 lata od daty produkcji — obowiązuje termin, który upływa wcześniej. To wystarcza na typowy kontrakt budowlany, ale nie na zabezpieczenie stałe. Jeżeli punkt ma zostać w terenie 2–3 lata, właściwym wyborem jest DAT-35 I z krążkiem ze stali nierdzewnej AISI 304 i linką ze stali 316 zamiast taśmy. ARP-02, wykonany ze stali ocynkowanej ogniowo i nierdzewnej AISI 304, również jest przewidziany do dłuższego użytkowania. W obu przypadkach obowiązuje roczny przegląd, tak samo jak przy pozostałych urządzeniach kotwiczących EN 795.
Czy punkt kotwiczący do gruntu można zamontować samodzielnie?
Tak, montaż wykonuje ekipa budowlana według instrukcji producenta — nie wymaga autoryzowanego montażysty, w odróżnieniu od poziomych systemów asekuracyjnych klasy C. Warunkiem jest jednak wykonanie i udokumentowanie próby wyrywania.
Czy kotwa MARCELINO DAT-XX jest wielokrotnego użytku?
Punkt DAT-XX instalowany w wykopie jest urządzeniem jednorazowym na danym stanowisku (po zakończeniu prac taśmę odcina się lub pozostawia w ziemi). Posiada okres ważności wynoszący 18 miesięcy od daty pierwszej instalacji na budowie.
Jak często trzeba sprawdzać stan punktu kotwiczącego do gruntu?
Obowiązują dwie różne kontrole. Kontrolę wzrokową przed każdym użyciem — brak pęknięć i odkształceń, czytelna etykieta i aktualna data ważności — wykonuje sam użytkownik. Przegląd okresowy co najmniej raz na 12 miesięcy wykonuje osoba kompetentna i dokumentuje go zgodnie z normą EN 365. Przy punktach kotwiczących do gruntu dochodzi jeszcze jeden wymóg, którego nie ma przy urządzeniach mocowanych do konstrukcji: próba wyrywania po montażu, ponieważ o rzeczywistej nośności decyduje grunt, a nie samo urządzenie.
Potrzebucie Państwo zabezpieczyć prace na wysokości w wykopach lub na skarpach?
Planujesz roboty ziemne, prace na skarpach lub w wykopach na swojej budowie? Skontaktuj się z nami. Pomagamy kierownikom budów i specjalistom BHP w doborze odpowiednich zestawów kotew gruntowych MARCELINO DAT wraz ze wskaźnikami testowymi TEST-10
Nie mają Państwo pewności, która klasa urządzenia kotwiczącego będzie właściwa? Proszę zacząć od naszego przewodnika: Punkty kotwiczące a ochrona przed upadkiem w normie EN 795 – opisaliśmy w nim wszystkie sześć klas normy PN EN 795 i zasady ich doboru.