Zabezpieczenie krawędzi dachu podczas montażu hali – system RAND+
Montaż krycia dachowego na halach przemysłowych, magazynowych i handlowych wiąże się z pracą na otwartej krawędzi obiektu. Jest to moment, w którym hala jest najbardziej niebezpieczna. Konstrukcja nośna już stoi, poszycia jeszcze nie ma, a ludzie poruszają się po płatwiach nad kilkunastometrową pustką. Krawędź dachu jest wtedy otwarta na całej długości obiektu i nie ma do czego przymocować klasycznej balustrady. RAND+ to tymczasowy system ochrony krawędzi, w którym rolę przegrody pełni siatka bezpieczeństwa rozpięta pionowo na stalowych wspornikach. Powstaje zamknięta strefa pracy — przegroda, która zatrzymuje przed upadkiem z wysokości. System montuje się na czas robót i demontuje po ich zakończeniu. Wsporniki mocuje się do konstrukcji utrzymującej — słupa stalowego, słupa betonowego albo dźwigara drewnianego klejonego — na różne sposoby, w tym całkowicie bez wiercenia. Poniżej opisujemy istota systemu, warianty zakotwienia, wyniki badań według normy PN-EN 13374 klasa C oraz zasady kontroli i wymiany elementów.
Dlaczego zabezpieczenie krawędzi hali wymaga dedykowanego systemu ŚOZ?
Podczas prac na dachu hali zagrożenie upadkiem występuje na dwa sposoby: do wnętrza obiektu przez nieprzykryte przęsła oraz na zewnątrz przez nieosłoniętą krawędź obwodu hali. Stosowanie indywidualnych szelek i lin (ŚOI) przy krawędziach drastycznie ogranicza swobodę ruchów monterów blach i płyty warstwowej, spowalniając cały proces montażu. Co więcej, standardowe sztywne barierki zaciskowe (klasa A/B) nie zawsze sprawdzają się na krawędziach hal ze względu na geometrię dźwigarów i brak możliwości absorpcji sił dynamicznych przy zsuwaniu się pracownika ze stromej połaci.
System RAND+ likwiduje te ograniczenia:
- Tworzy wysoko uchylną przegrodą wyłapującą: Siatka jest podwieszona do pierścienia górnego wspornika i biegnie pionowo wzdłuż krawędzi, a jej dolny brzeg jest napięty do konstrukcji budynku. Powstaje w ten sposób przegroda. Słupki wsporcze z siatką wysunięte są poza obrys hali, tworząc bezpieczną przestrzeń, która przejmuje ciężar pracownika w przypadku utraty równowagi.
- Nie ogranicza frontu roboczego: Całość montowana jest do słupów lub dźwigarów od zewnątrz, pozostawiając górną płaszczyznę dachu w 100% wolną dla ekip montażowych.
- Ochrona przed spadającymi przedmiotami: w przeciwieństwie do metalowych balustrad (poręczy, poprzeczki i deska krawężnikowa), siatka o oczkach 100 mm nie zostawia szczeliny: zatrzymuje nie tylko człowieka, ale również przedmiot, który wypadnie z ręki podczas montażu poszycia. W przypadku, gdy mogą spaść elementy o rozmiarze mniejszym niż ten, który zatrzymuje siatka o rozmiarze 100, można doszyć siatkę przeciwpyłową o drobnym oczku. Temu zagadnieniu poświęciliśmy osobną stronę o zabezpieczeniu przed spadkiem przedmiotów.
System RAND+ stanowi osłonę perymetryczną (zewnętrzną krawędź hali). Aby uzyskać pełne bezpieczeństwo na całej powierzchni budowanego obiektu, ochronę obwodową łączy się z poziomym montażem siatek wewnątrz konstrukcji. W ten sposób pracownik jest chroniony z każdej strony: siatki typu S PN-EN 1263 wyłapują ewentualny upadek do wnętrza hali, a system RAND+ zabezpiecza zewnętrzną krawędź elewacyjną.
Gdzie stosuje się również zabezpieczenie krawędzi systemem RAND+
Zakres zakotwień jest na tyle szeroki, że ten sam system sprawdza się w kilku innych sytuacjach na budowie:
- prace na dachach spadzistych, również przy dużym kącie nachylenia połaci,
- budowlane zabezpieczenia krawędzi stropów i kolejnych kondygnacji budynku w trakcie budowy,
- zabezpieczenie krawędzi obiektów inżynieryjnych — to zastosowanie opisaliśmy osobno przy zabezpieczeniu mostów i wiaduktów.
Jedno rozróżnienie jest tu istotne. RAND+ jest rozwiązaniem tymczasowym: na te kilka tygodni, kiedy krawędź jest otwarta, a ludzie muszą po niej chodzić. Jeżeli dach jest już gotowy, a zabezpieczenie ma zostać na stałe i służyć ekipom serwisowym przez lata, właściwym rozwiązaniem nie jest siatka, tylko barierki dachowe.
Jak działa system RAND+
System zbudowany jest z niewielkiej liczby elementów. To dlatego montuje się go ręcznie, bez konieczności użycia dźwigu:
- Podstawa kasetki — element mocowany do konstrukcji utrzymującej.
- Kasetka regulująca — pozwala ustawić wspornik pod różnym kątem, w zależności od geometrii dachu i potrzeb na budowie.
- Wspornik stalowy dolny 1 m i wspornik górny 1,5 m* — razem tworzą ramę utrzymującą siatkę.
- Siatka bezpieczeństwa o oczkach 100 mm — właściwa przegroda systemu, w układzie S według normy PN-EN 1263-1.
- Pasy bezpieczeństwa o wysokiej wytrzymałości albo lina wiążąca — do napięcia dolnego brzegu siatki do konstrukcji.
- Lina łącząca — do łączenia siatek w jeden ciąg.
*Jeżeli wsporniki 1 + 1,5 m okazują się za krótkie dla danego projektu, dostępny jest wariant systemu z dłuższymi wspornikami i większym rozstawem, przeznaczony jednak wyłącznie do dachów o łagodnym nachyleniu. O tym, który wariant będzie właściwy, decyduje kąt połaci oraz wysokość, na jaką siatka ma wystawać ponad krawędź.
Wszystkie elementy stalowe są ocynkowane, co pozwala na wieloletnie stosowanie na budowie.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Maksymalny rozstaw wsporników | 7 m |
| Długość wsporników | 1 m (dolny) + 1,5 m (górny) |
| Siatka bezpieczeństwa | układ S wg PN-EN 1263-1, oczko 100 mm |
| Maksymalny kąt nachylenia dachu | 45° lub 60°, jeżeli długość spadku < 5 m |
| Kotwy mechaniczne lub chemiczne | 4 × M14, min. 15 kN każda (rozciąganie i ścinanie) |
| Otwory pod pręty sprężające | Ø 20 mm |
| Minimalna siła zrywająca pasów bezpieczeństwa | 55 kN |
| Mocowanie dolnego brzegu liną wiążącą | 2 × 15 kN, maksymalnie co 0,5 m |
Parametry według instrukcji użytkowania systemu. Ostateczny rozstaw wsporników i sposób zakotwienia ustalamy dla każdego obiektu na podstawie dokumentacji technicznej.
Zakotwienie bez ingerencji w konstrukcję – trzy sposoby montażu
Konstrukcja uchwytów i kasetek regulujących w systemie RAND+ pozwala na uniwersalny montaż do każdego rodzaju słupa i dźwigara hali:
- Konstrukcje stalowe (słupy IPE / HEB)
- Żelbetowe słupy
- Dźwigary z drewna klejonego
Sposób zakotwienia dobiera się do obiektu, a nie odwrotnie.
Pasy bezpieczeństwa o wysokiej wytrzymałości – zakotwienie nieagresywne
Podstawę kasetki mocuje się zaciskowo do słupa lub dźwigara pasami bezpieczeństwa o wysokiej wytrzymałości z klamer zaciskowych. Minimalna siła zrywająca pasa wynosi 55 kN. Rozwiązanie działa tak samo na słupie stalowym, na słupie betonowym i na belce drewnianej. Konstrukcja pozostaje nienaruszona: żadnych otworów, żadnego spawania, żadnego śladu po demontażu. Na krawędziach obowiązkowo stosuje się ochronniki plastikowe chroniące taśmę przed przetarciem.
Kotwy mechaniczne lub chemiczne M14
Kasetkę regulującą można też zamocować bezpośrednio do konstrukcji utrzymującej czterema kotwami M14 — mechanicznymi albo chemicznymi. Każda z nich musi mieć minimalną wytrzymałość 15 kN, zarówno na rozciąganie, jak i na ścinanie.
System prętów sprężających na przelot
Przy przekrojach, które można przewiercić na wylot, stosuje się system prętów sprężających przechodzących przez element nośny (otwory technologiczne). Otwory wykonuje się o średnicy 20 mm. Ten wariant daje najlepsze rozdzielenie obciążenia w całym systemie. Na podstawie dokumentacji technicznej obiektu i wskazania miejsc, w których wolno się zakotwić, dobieramy wariant, który nie koliduje z kolejnością robót.
PN-EN 13374 klasa C – co oznacza i co zbadano w systemie RAND+
Przy zabezpieczeniu krawędzi spotykają się dwie normy :
- PN-EN 13374 – tymczasowe systemy zabezpieczeń na krawędzi budynków. Do tej normy odnoszą się wymagania obciążeniowe konstrukcji nośnej: wsporników, zakotwienia i sposobu montażu. To ta sama norma, według której klasyfikuje się klasyczne balustrady ochronne.
- PN-EN 1263-1 – siatki bezpieczeństwa. Dotyczy samej siatki oraz lin wiążących i lin łączących. Siatki, liny wiążące i liny łączące wchodzące w skład systemu RAND+ są certyfikowane zgodnie z tą normą.
Klasa C w normie PN-EN 13374 obejmuje systemy przeznaczone do zatrzymania osoby spadającej po pochyłości — a więc takie, które muszą przyjąć uderzenie dynamiczne, a nie tylko oprzeć się naciskowi. Dlatego dopuszcza się je na dachach o dużym kącie nachylenia. W przypadku RAND+ jest to 45° lub 60°, pod warunkiem że długość spadku jest mniejsza niż 5 m.
Co dokładnie zbadano i z jakim wynikiem
System RAND+ pozytywnie zdał badania zgodności z wymaganiami klasy C według normy PN-EN 13374. Badania przeprowadzono w AIDICO, hiszpańskim instytucie technologii budowlanej, w laboratorium akredytowanym pod numerem ENAC 25/C-PR226.
- Próba dynamiczna: Masa próbna 75 kg spada swobodnie po płaszczyźnie nachylonej pod kątem 60° i po pięciu metrach uderza w system. Energia uderzenia w chwili uderzenia w siatkę wynosi 3 200 dżuli.
- Testy wielokrotne: Wykonano cztery uderzenia w dwóch układach: dwa pomiędzy wspornikami i dwa bezpośrednio we wspornik — bez wymiany ani naprawy jakiegokolwiek elementu konstrukcji pomiędzy nimi.
- Po każdym uderzeniu ciało próbne pozostawało w kontakcie z systemem przez co najmniej trzy minuty.
- W każdym z czterech uderzeń system zatrzymał ciało próbne. Maksymalne ugięcie chwilowe wyniosło 1 800 mm przy pierwszym uderzeniu i 1 265 mm przy drugim.
- Absorpcja energii: Laboratorium odnotowało, że w pochłanianiu energii uczestniczy cały zespół — zarówno siatka, jak i wsporniki.
Niezależnie od norm obowiązuje zasada nadrzędna wynikającą z Dyrektywy Unijnej 89/391/EWG oraz przepisy BHP dla robót budowlanych: stosowanie Środków Ochrony Zbiorowej (ŚOZ) ma bezwzględny priorytet przed ochroną indywidualną (ŚOI).
Kontrola, wymiana i okres użytkowania systemu
Przez cały czas trwania robót system wymaga regularnych oględzin. Sprawdza się przede wszystkim:
- zerwane linki oczek siatki oraz nitki przetarte, przepalone lub uszkodzone w inny sposób,
- poprawne zawiązanie siatki do pierścienia górnego wspornika stalowego,
- napięcie pasów i brak szczeliny pomiędzy zabezpieczaną krawędzią a siatką,
- stan pasów bezpieczeństwa: brak cięć, brak ubytków grubości i szerokości taśmy, dobry stan łączników metalowych, czytelna etykieta, sprawna klamra napinająca,
- poprawne zamocowanie podstawy kasetki, brak korozji oraz brak odkształceń i pęknięć w miejscach spawania elementów stalowych.
Siatka bezpieczeństwa ma rok ważności od daty produkcji podanej na etykiecie przyszytej do siatki. Do każdej siatki dołączone są oczka badane z tym samym numerem rejestru co siatka; ich coroczne badanie u producenta pozwala ocenić stopień starzenia włókien i przedłużyć okres użytkowania siatki zgodnie z normą EN 1263. To badanie jest obowiązkowe.
Pasy bezpieczeństwa o wysokiej wytrzymałości mają, przy prawidłowym użytkowaniu, przechowywaniu i transporcie, okres ważności 4 lata od pierwszej instalacji. Elementy stalowe wymienia się po zatrzymaniu upadku osoby, po upadku przedmiotu cięższego niż 25 kg oraz przy widocznych śladach korozji lub uszkodzenia materiału.
FAQ – najczęstsze pytania o zabezpieczenie krawędzi dachu hali
Czym różni się norma EN 13374 od EN 1263?
To dwie różne rzeczy i warto ich nie mylić. PN-EN 13374 dotyczy tymczasowych systemów zabezpieczeń na krawędzi budynków, czyli całej konstrukcji: wsporników, zakotwienia i sposobu montażu. Dzieli je na klasy A, B i C według rodzaju obciążenia, jakie system musi przyjąć. Klasa C (system RAND+) jest przeznaczona do amortyzowania i wyhamowywania dynamicznego upadku z dużych wysokości oraz na stromych dachach (do 45° /60°), pochłaniając energię uderzenia do 3200 J. Natomiast, norma PN-EN 1263 dotyczy samych siatek bezpieczeństwa: część 1 opisuje wymagania wobec wyrobu i badania, część 2 — zasady montażu. W systemie RAND+ każda z norm ma swój zakres: system zdał badania zgodności z klasą C według PN-EN 13374, a siatki, liny wiążące i liny łączące są certyfikowane zgodnie z PN-EN 1263-1.
Do jakiego kąta nachylenia dachu można stosować system?
Do 45° lub 60°, pod warunkiem że długość spadku jest mniejsza niż 5 m. Wynika to z klasy C normy PN-EN 13374 — klasy przeznaczonej do zatrzymania osoby spadającej po pochyłości. Przy dachach o łagodniejszym nachyleniu dostępny jest wariant systemu z dłuższymi wspornikami i większym rozstawem, ograniczony jednak wyłącznie do połaci o niewielkim kącie.
Czy system RAND+ można montować na słupach z drewna klejonego lub betonu?
Tak. System RAND+ posiada uniwersalne wsporniki i kasetki regulujące. Montuje się je do słupów stalowych (klamry/pasy), słupów żelbetowych (pasy 55 kN / pręty sprężające) oraz dźwigarów z drewna klejonego za pomocą kotew mechanicznych/chemicznych M14.
Czy system wymaga ingerencji w konstrukcję hali?
Nie musi. Podstawowym wariantem jest zakotwienie nieagresywne: podstawę mocuje się zaciskowo pasami bezpieczeństwa o minimalnej sile zrywającej 55 kN, z obowiązkowymi ochronnikami plastikowymi na krawędzi. Po demontażu nie zostaje żaden otwór ani ślad. Jeżeli inwestor woli zakotwienie mechaniczne, dostępne są dwa pozostałe warianty: cztery kotwy M14 o wytrzymałości minimum 15 kN każda albo pręty sprężające przechodzące przez element nośny na przelot.
Czy do montażu siatki RAND+ potrzebny jest dźwig?
Nie. Wszystkie elementy stalowe (podstawa kasetki, kasetka regulująca, wspornik dolny 1 m, wspornik górny 1,5 m) oraz siatki są na tyle lekkie, że kompletny montaż i demontaż prowadzi się ręcznie z podestów roboczych.
Montują Państwo dach hali i muszą zabezpieczyć krawędź?
Prosimy przesłać dokumentację techniczną obiektu i zaznaczyć miejsca, w których możemy się zakotwić. Dobierzemy wariant zakotwienia, rozstaw wsporników i wymiary siatek, a następnie przygotujemy ofertę dopasowaną do projektu. Proszę się z nami skontaktować.
Zabezpieczenie krawędzi dachu to jedno z zastosowań siatek asekuracyjnych. Pełne zestawienie — układy S, T, U i V, systemy ochrony krawędzi oraz ochrona przed spadkiem przedmiotów — znajdą Państwo w naszym przewodniku: wszystkie układy siatek bezpieczeństwa stosowane na budowie.