Siatki bezpieczeństwa typu S – układ z liną krawędziową według PN-EN 1263-1
Układ S to najczęściej spotykana na budowie postać siatki bezpieczeństwa: duża, pozioma siatka rozpięta pod poziomem pracy, obwiedziona wytrzymałą liną krawędziową (graniczną) i przywiązana bezpośrednio do konstrukcji obiektu. Jej zadaniem jest wyłapać człowieka, który spadnie — a nie odgrodzić go od krawędzi. Dzięki temu pracownik porusza się swobodnie po całej powierzchni chronionej siatką, bez szelek i bez linki, która skracają zasięg ruchu. Jest to kluczowym elementem tymczasowych Środków Ochrony Zbiorowej (ŚOZ) stosowanych podczas wznoszenia obiektów wielkokubaturowych, dachów hal przemysłowych oraz montażu stropów prefabrykowanych. Poniżej opisujemy, czym dokładnie jest układ S w rozumieniu normy PN-EN 1263-1, jakie ma minimalne wymiary, jak liczy się wysokość spadku i szerokość chwytania, ile wolnej przestrzeni trzeba zostawić pod siatką oraz jakiej wytrzymałości muszą być liny i punkty mocowania.
Czym jest układ S i co go odróżnia od pozostałych układów
Norma PN-EN 1263-1 rozróżnia cztery układy siatek bezpieczeństwa. O tym, że siatka jest układem S, decyduje jeden element: lina krawędziowa (graniczna). Jest to lina przechodząca przez wszystkie oczka na obwodzie siatki i wyznaczająca jej zewnętrzne wymiary. To ona przenosi obciążenie z siatki na konstrukcję obiektu i to ją przywiązuje się do punktów mocowania — nigdy pojedyncze oczko. Sama siatka ma oczko kwadratowe lub romboidalne o rozmiarze mniejszym niż 100 mm, a linki oczek wykonane są z poliamidu lub polipropylenu o wysokiej wytrzymałości. Minimalna zdolność pochłaniania energii siatki wynosi 2,3 kJ. Badanie dynamiczne, któremu poddaje się siatki typu S, polega na dwukrotnym zrzuceniu na siatkę gładkiej kuli stalowej o masie 100 kg z wysokości dającej energię 7 kJ — czyli z około siedmiu metrów. Trzy pozostałe układy rozwiązują inne sytuacje i opisaliśmy je osobno:
- Układ T – siatka mocowana do wsporników poziomych, montowana kondygnacja po kondygnacji przy elewacji. Szerzej przy siatkach bezpieczeństwa typu T.
- Układ V – siatka z liną krawędziową na wysięgnikach, rozpięta pionowo wzdłuż krawędzi stropu. Szerzej przy siatkach bezpieczeństwa typu V.
- Układ U – siatka pionowa mocowana do konstrukcji utrzymującej, stosowana jako ściana ochronna przy pracach na dachu, na rusztowaniach oraz w otwartych przestrzeniach. Tak działa nasz system ochrony krawędzi opisany przy zabezpieczeniu krawędzi hal i dachów.
Minimalny rozmiar: 35 m² i krótszy bok 5 m
Układ S ma wymiar minimalny i to jest jego najważniejsze ograniczenie praktyczne. Siatka bezpieczeństwa w układzie S musi mieć powierzchnię co najmniej 35 m², a jej krótszy bok co najmniej 5 metrów (pkt. 5.1 normy PN-EN 1263-2). Poniżej tych wartości siatka po prostu nie zdąży się ugiąć i przejmować obciążenia dynamiczne. Przy upadku człowieka nie występuje w niej dostateczne odkształcenie plastyczne (ugięcie), co drastycznie zwiększa siłę uderzeniową przekazywaną na ciało oraz na punkty zakotwienia. Siatki mniejsze niż 35 m² nie są objęte normą PN-EN 1263 — norma ich nie zakazuje, ona ich po prostu nie obejmuje. A skoro nie ma wymagań, do których można by je odnieść, nie ma też podstawy do wystawienia deklaracji zgodności na taką siatkę w tym układzie. Jeżeli ktoś oferuje Państwu małą siatkę „certyfikowaną według EN 1263”, warto poprosić o dokument i sprawdzić, czego dokładnie dotyczy. W praktyce oznacza to, że do zabezpieczenia małych otworów — świetlików, szybów, pojedynczych prześwitów — układ S nie jest właściwym rozwiązaniem. Do świetlików stosuje się inne systemy i temu zagadnieniu poświęciliśmy osobną stronę o zabezpieczeniu świetlików.
Wysokość spadku i szerokość chwytania
Siatkę bezpieczeństwa montuje się możliwie najbliżej poniżej poziomu pracy. Wysokość spadku to odległość między krawędzią zabezpieczanego stanowiska a miejscem uderzenia w siatkę. Norma ogranicza ją dwoma wartościami: nie więcej niż 6 m w normalnym przypadku oraz nie więcej niż 3 m w strefie krawędziowej, czyli w pasie do 2 m od krawędzi. Te wymagania wynikają wprost ze zdolności siatki do pochłaniania energii.
Szerokość chwytania, czyli odległość pozioma między krawędzią obszaru pracy a krawędzią siatki, zależy bezpośrednio od wysokości spadku:
| Wysokość spadku H | ≤ 1,0 m | ≤ 3,0 m | ≤ 6,0 m |
|---|---|---|---|
| Minimalna szerokość chwytania B | ≥ 2,0 m | ≥ 2,5 m | ≥ 3,0 m |
Wartości według normy PN-EN 1263. Przy powierzchniach pracy nachylonych o więcej niż 20° szerokość chwytania wynosi co najmniej 3,0 m.
Osobny warunek obowiązuje przy pracach na powierzchniach nachylonych o więcej niż 20°: szerokość chwytania musi wynosić co najmniej 3 m, a odległość między najdalszym punktem pracy a najniższym punktem krawędzi siatki nie może przekroczyć 3 m.
Wolna przestrzeń pod siatką
Siatka zatrzymuje upadek, uginając się. Dlatego pod nią musi zostać tyle miejsca, żeby spadający człowiek nie uderzył w nic twardego, kiedy siatka się odkształci. Ugięcie zależy od krótszego boku siatki i od wysokości spadku. Norma opisuje to dwiema zależnościami: ugięcie wstępne nie powinno przekraczać jednej dziesiątej długości krótszego boku, a suma wysokości zawieszenia i tego ugięcia nie może przekroczyć 6 m. Dodatkowo, jeżeli pod siatką znajdują się ciągi komunikacyjne, trzeba zachować dodatkowy zapas bezpieczeństwa — wolna przestrzeń pod siatką musi być większa od zera także po jej pełnym ugięciu. To jest ten wymiar, który najczęściej umyka na etapie projektu i najczęściej decyduje o tym, czy siatkę da się w danym miejscu w ogóle zawiesić.
Zawieszenie siatki: liny, punkty mocowania i siły
Siatkę typu S mocuje się do konstrukcji za linę krawędziową, za pomocą lin wiążących*, karabinków, kausz lub wsporników. Odległość między poszczególnymi punktami mocowania nie powinna przekraczać 2,5 m, a każdy punkt zawieszenia musi być zaprojektowany na obciążenie co najmniej 6 kN. Rozkład sił wzdłuż boku siatki nie jest równomierny: przy narożnikach obciążenie punktów jest zerowe, a rośnie ku środkowi boku — 4 kN, 6 kN, 4 kN.
*o sile zrywającej 30 kN dla liny jednociągowej L lub 15 kN dla dwuciągowej Z
Wymagane wytrzymałości poszczególnych elementów zebraliśmy w tabeli:
| Element | Wymagana wytrzymałość |
|---|---|
| Lina krawędziowa | powyżej 30 kN (współczynnik bezpieczeństwa 2) |
| Lina wiążąca – zawieszenie na 1 odgałęzieniu | co najmniej 30 kN |
| Lina wiążąca – zawieszenie na 2 odgałęzieniach | co najmniej 15 kN |
| Lina łącząca (łączenie siatek) | co najmniej 7,5 kN |
| Pojedynczy punkt mocowania | co najmniej 6 kN |
| Rozstaw punktów mocowania | maksymalnie 2,5 m |
| Liny stalowe ocynkowane | powyżej 50 kN |
| Karabinki ocynkowane z nakrętką zabezpieczającą | powyżej 20 kN |
| Minimalna zdolność pochłaniania energii siatki | 2,3 kJ |
Wartości z normy PN-EN 1263-1 oraz z instrukcji użytkowania siatek dostarczanej razem z produktem.
Dwie siatki łączy się liną łączącą (typ O, siłą zrywająca min. 7,5 kN) przeciągniętą przez oczka obu siatek i zawiązaną na przeciwległych rogach. Szczelina powstająca między połączonymi siatkami nie może być większa niż 100 mm. Alternatywnie stosuje się połączenie na zakładkę o szerokości co najmniej 2,0 m.
Przy zabezpieczaniu dużych otworów w stropach — klatek, patio, szybów — linę krawędziową przewleka się przez haki osadzone w krawędzi stropu, rozmieszczone co 50 cm. Haki wykonuje się z pręta żebrowanego o średnicy 8 mm, osadzonego w otworze o średnicy 20 mm na głębokość co najmniej 15 cm i w odległości co najmniej 10 cm od krawędzi stropu.
Zastosowanie siatek typu S w budownictwie
Poziome siatki bezpieczeństwa typu S stanowią podstawowe zabezpieczenie w wielu obszarach budownictwa przemysłowego i infrastrukturalnego:
- Montaż dachów hal stalowych i żelbetowych: Zabezpieczenie przęseł podczas układania blachy trapezowej, płyty warstwowej, świetlików oraz izolacji dachu płaskiego. W połączeniu z systemem ochrony obwodowej jak RAND PLUS, pozwalają na kompleksowa zabezpieczenie podczas prac na wysokości.
- Wielkie otwory w stropach i szyby: Zabezpieczenie patia, szybów wind, otworów technologicznych i antresoli na budowach kubaturowych.
- Budownictwo mostowe: Asekuracja prac konstrukcyjnych i szalunkowych od spodu przęseł. Dedykowane rozwiązania dla tego sektora opisujemy w sekcji zabezpieczenie mostów i wiaduktów.
- Siatki stałe i przesuwne (desplazables): Na dużych halach siatki typu S mogą być montowane na stałe pod całą powierzchnią lub podwieszane na stalowych linach nośnych z krążkami/przesuwnymi karabińczykami, przesuwając się wraz z postępem prac montażowych.
W przypadku, gdy nad siatką typu S wykonywane są prace generujące drobny gruz lub używane są małe narzędzia, na siatkę główną nakłada się gęstą nakładkę.
Etykieta, oczko badane i obowiązkowe badanie coroczne
Zgodnie z PN-EN 1263-1 każda siatka bezpieczeństwa musi mieć trwałą wszytą etykietę, a na niej: nazwę producenta, datę produkcji, rodzaj siatki czyli układ, dokładny opis produktu, minimalną zdolność pochłaniania energii wraz z siłą zrywającą oczko oraz znak niezależnej jednostki uprawnionej do kontroli siatek. Brak którejkolwiek z tych pozycji jest sygnałem ostrzegawczym.
Do brzegów siatki przyszyte są luźne próby włókien (tzw. oczka kontrolne) oznaczone tym samym numerem seryjnym co etykieta główna. To jedyny sposób, żeby sprawdzić, czy oczko badane rzeczywiście pochodzi z tej siatki. Tworzywa sztuczne (polipropylen/poliamid) ulegają stopniowej degradacji pod wpływem promieniowania słonecznego. Aby przedłużyć ważność siatki o kolejny rok, przed upływem 12 miesięcy wycina się jedno oczko badawcze i wysyła do laboratorium producenta w celu zbadania siły zrywającej. Pozytywne wynik testów pozwala na dalsze korzystanie z siatek bezpieczeństwa przez kolejny rok.
Siatki nie wolno dalej stosować, jeżeli zatrzymała upadek osoby lub ciężkiego przedmiotu — chyba że została ponownie zbadana — jeżeli nie jest już gwarantowana jej zdolność pochłaniania energii, albo jeżeli widoczne są uszkodzenia: ślady intensywnego użytkowania, uszkodzone oczka, uszkodzona lina krawędziowa lub uszkodzone pętle. Przechowywanie ma bezpośredni wpływ na to, czy siatka dotrwa do kolejnego badania. Siatki trzyma się w suchym miejscu, z dala od źródeł ciepła i bezpośredniego światła słonecznego, i nigdy razem z substancjami agresywnymi — kwasami, zasadami, rozpuszczalnikami czy olejami.
FAQ – najczęstsze pytania o siatki bezpieczeństwa typu S
Jaka jest minimalna wielkość siatki w układzie S?
Powierzchnia co najmniej 35 m² i krótszy bok co najmniej 5 metrów. To wymóg punkt 5.1 normy PN-EN 1263-2, a nie zalecenie producenta. Siatki mniejsze nie są objęte tą normą — nie są zakazane, ale nie ma wymagań, do których można by je odnieść, więc nie ma też podstawy do wystawienia deklaracji zgodności na siatkę w układzie S poniżej tych wymiarów.
Jakiej wytrzymałości musi posiadać lina krawędziowa (graniczną) siatki bezpieczeństwa typu S?
Lina krawędziowa, czyli ta przechodząca przez wszystkie oczka na obwodzie siatki, ma siłę zrywającą powyżej 30 kN, przy współczynniku bezpieczeństwa 2. Wykonana jest z poliamidu o wysokiej wytrzymałości i badana zgodnie z PN-EN 1263-1.
Jakiego rodzaju liny stosuje się przy montażu sieci typu S i jaką wytrzymałość powinny one mieć?
Lina wiążąca służy do połączenia liny odwodowej (granicznej) siatki typu S do konstrukcji utrzymującej. Ma taką samą wytrzymałość jak lina graniczna (powyżej 30 kN) przy zawieszeniu na jednym odgałęzieniu; przy zawieszeniu na dwóch odgałęzieniach wystarczy 15 kN. Lina łącząca (typ O), służy do łączenia siatek między sobą. Musi posiadać wytrzymałość co najmniej 7,5 kN.
Czy siatkę typu S można mocować do konstrukcji drewnianej?
Norma nie określa materiału konstrukcji, tylko obciążenie, jakie musi przenieść każdy punkt mocowania: co najmniej 6 kN, przy rozstawie punktów nie większym niż 2,5 m. To znaczy, że o możliwości zamocowania decyduje nośność konkretnego elementu, a nie to, z czego jest wykonany. Przy stropach betonowych stosuje się haki z pręta żebrowanego osadzone w krawędzi, przy halach stalowych — liny wiążące wokół konstrukcji. Przy konstrukcjach drewnianych sposób mocowania ustalamy indywidualnie, na podstawie dokumentacji obiektu, bo nośność zależy od przekroju i gatunku drewna. Proszę przesłać nam rysunki, a sprawdzimy to przed wyceną.
Jaka jest maksymalna wysokość spadku na siatkę typu S?
Maksymalna dopuszczalna wysokość spadku ze stanowiska pracy na siatkę wynosi 6,0 m. Jednak w paśmie 2,0 m od krawędzi zamocowania siatki wysokość ta nie może przekraczać 3,0 m. Zaleca się zawieszać siatkę tak blisko poziomu roboczego, jak to tylko możliwe.
Potrzebują Państwo siatki typu S na konkretny obiekt?
Planujesz roboty dachowe na hali przemysłowej, montaż stropów prefabrykowanych lub zabezpieczenie otworów budowlanych? Skontaktuj się z nami.
Układ S to jeden z czterech układów opisanych w normie EN 1263. Jeżeli nie mają Państwo pewności, który z nich pasuje do danego obiektu, proszę zajrzeć do naszego przewodnika: porównanie wszystkich układów siatek: S, T, U i V.