Zabezpieczenie świetlików dachowych barierkami – stała ochrona otworów w połaci dachu
Świetliki dachowe, pasma świetlne oraz kopuły doświetlające są jednym z najbardziej niebezpiecznych elementów na dachach płaskich. Dla osoby idącej po dachu świetlik nie wygląda na zagrożenie. Wygląda jak część połaci: leży w tej samej płaszczyźnie. Natomiast, powierzchnie wykonane z poliwęglanu, akrylu czy szkła nie są przystosowane do przenoszenia ciężaru człowieka. Prace konserwacyjne, serwis urządzeń HVAC czy zimowe odśnieżanie dachu w pobliżu nieosłoniętych świetlików wiążą się z ogromnym ryzykiem przepadnięcia do wnętrza budynku. Z tego powodu zabezpieczenie świetlików stanowi jeden z głównych priorytetów kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) w Polsce oraz wytycznych branżowych Porozumienia dla Bezpieczeństwa w Budownictwie. W myśl zasad prewencji BHP, najskuteczniejszą formą ochrony jest zastosowanie stałych barier fizycznych, które uniemożliwiają pracownikowi zbliżenie się do kruchej powierzchni. Poniżej opisujemy, jak dobrać i rozplanować balustradę wokół konkretnych rodzajów świetlików i co na ten temat mówią przepisy.
Świetlik to otwór w dachu, a nie jego element nośny
W dokumentacji dachu świetlik bywa opisany jako „przekrycie” albo „doświetlenie”, i to mylące określenie przenosi się na sposób myślenia o nim na budowie. Z punktu widzenia bezpieczeństwa pracy jest odwrotnie: w połaci dachu wycięto otwór, a to, czym go przykryto, ma przepuszczać światło, a nie przenosić obciążenia. Konsekwencje tego rozróżnienia są bardzo praktyczne:
- Nie ma znaczenia, czy ktoś planuje po nim chodzić. Wypadki przy świetlikach zdarzają się przy cofaniu się, przenoszeniu długich elementów i odśnieżaniu, czyli wtedy, gdy nikt świadomie nie stawia stopy na przeszkleniu.
- Wiek i stan przykrycia pogarszają sytuację z roku na rok. Tworzywa sztuczne pracują pod wpływem promieniowania UV i po kilkunastu latach zachowują się inaczej niż w dniu montażu — a nikt tego nie mierzy przed wejściem na dach.
- Śnieg zaciera granicę otworu. Na zaśnieżonym dachu pasmo świetlne przestaje być widoczne i staje się fragmentem jednolitej białej powierzchni.
- Ryzyko dotyczy też osób postronnych. Serwis instalacji, ekipa antenowa czy firma sprzątająca rzadko dostają informację o tym, gdzie na dachu są otwory.
Dlatego zabezpieczenie świetlika traktujemy jak element wyposażenia dachu, a nie jak środek ochrony na czas konkretnej pracy. Barierka dachowa stoi tam na stałe i działa niezależnie od tego, kto i po co wszedł na dach — tak samo jak barierki dachowe na krawędzi połaci.
Rodzaje świetlików i co z nich wynika dla zabezpieczenia
Dobór zabezpieczenia zaczyna się od tego, z jakim otworem mamy do czynienia. Na dachach hal przemysłowych i obiektów handlowych spotykamy najczęściej cztery rodzaje, a każdy narzuca inne rozplanowanie balustrady:
- Świetlik punktowy (kopułowe). Pojedynczy otwór, najczęściej kwadratowy lub okrągły, rozmieszczony w regularnej siatce na całej połaci. Na dużym dachu potrafi ich być kilkadziesiąt.
- Świetliki pasmowe (podłużne). Barierki ciągłe instalowane wzdłuż obu krawędzi pasma doświetlającego z zamknięciem bocznym.
- Świetlik kalenicowy i piramidowy. Formy wyniesione ponad połać. Wyniesienie bywa mylnie traktowane jak naturalna bariera — nie jest nią, bo o upadku decyduje wysokość oraz sztywność krawędzi.
- Klapa dymowa (z funkcją wyłazu lub przewietrzania): Zabezpieczenie nie może kolidować z ruchem skrzydła ani ograniczać przekroju oddymiania.
Jak rozplanować balustradę wokół świetlika
To jest część, którą najczęściej się pomija, a która decyduje o tym, czy zabezpieczenie działa i ile kosztuje. Kilka zasad, które stosujemy przy każdym projekcie:
- Odsunięcie od krawędzi otworu: Balustrady nie stawia się na samej krawędzi świetlika.
- Nie zawsze wszystkie cztery boki: Przy paśmie świetlnym przylegającym do ściany szczytowej albo do wyższego budynku przylegające nie wymagają balustrady, bo nie ma jak do nich podejść z tego boku.
- Furtka tam, gdzie jest serwis: Świetliki wymagają czyszczenia, a klapy dymowe okresowych prób. Jeżeli obwód zamkniemy na głucho, ekipa serwisowa prędzej czy później przełoży nogę przez poręcz. Furtka samozamykająca się rozwiązuje ten problem raz na zawsze i kosztuje ułamek tego, co wypadek.
- Łączenie ciągów zamiast mnożenia odcinków: Świetliki położone blisko krawędzi dachu albo blisko siebie opłaca się objąć jednym ciągiem balustrady zamiast stawiać osobne obwody. Ogranicza to liczbę słupków i podstaw, a przy balustradach wolnostojących także masę przeciwwag leżącą na połaci. Dlatego rozplanowanie zawsze robimy na rzucie dachu, a nie z katalogu zestawów.
Barierki czy kraty stalowe ALTIGRID w otworze – co wybrać
Barierki dachowe ni są jedynym możliwym rozwiązaniem do zabezpieczenia klap dymowych oraz świetlików dachowych przed upadkiem z wysokości. W niektórych przypadkach, można zastosować kraty stalowe przeciwupadkowe, takie jak ALTIGRID. W tym przypadku, system asekuracyjne montuje się wewnątrz otworu do zabezpieczenia. Warto jednak pamiętać o ograniczeniach i wadach tego rodzaju rozwiązania:
- kraty stalowe ALTIGRID można stosować wyłącznie w świetlikach oraz klap dymowych o szerokości poniżej 2 metrów. W praktyce większość pasm świetlnych i świetlików kalenicowych przekracza tę szerokość, dlatego na dachach hal najczęściej stosuje się balustrady.
- gdy śnieg pokrywa dach, w wielu przypadkach miejsca, gdzie znajdują się świetliki nie są widoczne. Istnieje ryzyko nadepnięcia na kraty i jej uszkodzenia. Konieczności wtedy wymiana kraty na nowa.
- nie jest to rozwiązanie oparte na żadnej europejskiej normie dotyczącej zapobiegania upadkom z wysokości, tak jak w przypadku balustrady dachowe (PN-EN ISO 14122-3:2016-08). W tym przypadku, kraty asekuracyjne są certyfikowane na podstawie badań samego producenta w oparciu o zalecenia dotyczące wytrzymałości tego typu urządzeń.
- do zamontowania kraty asekuracyjnych ALTIGRID potrzebujemy, aby górna rama świetlika lub klapa dymowa była metalowa. Nie możemy mocować naszych krat do np. świetlików z poliwęglanu lub drewnianych.
- otwarcie klap dymowych/świetlików zawsze wiąże się z ryzykiem, w zależności od ich aktualnego stanu oraz modelu. Ingerencja w tego typu urządzenia może spowodować nieodwracalne uszkodzenie w obudowie lub w uszczelnieniu.
Z tych wszystkich powodów zawsze zalecamy stosowanie balustrad dachowych jako najszybszego i najbezpieczniejszego rozwiązania zapewniającego ochronę świetlików dachowych oraz klap dymowych.
Wymogi prawne i normy – kiedy barierka dachowa przy świetliku jest wymagana
Wymóg nie wynika z jednego przepisu, tylko z trzech dokumentów, które mówią to samo z różnych stron.
Po pierwsze, przepisy krajowe. Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych traktuje balustrady jako podstawowy środek ochrony zbiorowej i wskazuje je wprost do zabezpieczania krawędzi oraz otworów w ścianach i stropach.
Po drugie, norma. PN-EN ISO 14122-2 w punkcie 4.2.3 wymaga balustrad nie tylko przy ryzyku upadku z wysokości 500 mm, ale również „w miejscach, w których występuje ryzyko zapadnięcia”, podając jako przykład dojście do elementu na dachu wykonanego „ze szkła lub innego materiału niebędącego w stanie wytrzymać ciężaru osoby”. Trudno o bliższy opis świetlika. Sama geometria balustrady — wysokości, rozstawy, wypełnienie — jest z kolei przedmiotem PN-EN ISO 14122-3, zgodnie z którą certyfikowane są nasze balustrady systemowe.
Po trzecie, to, czego normy nie obejmują. Małe siatki bezpieczeństwa, często oferowane jako tańsza alternatywa, europejska norma PN-EN 1263-2 (dotyczącą instalowania siatek bezpieczeństwa) wyłącza je ze swojego zakresu: zgodnie z punktem 5.1 „siatka w układzie S* powinna mieć powierzchnię co najmniej 35 m² i krótszy bok co najmniej 5,0 m”. Siatka o mniejszych gabarytach nie posiada odpowiedniej elastyczności dynamicznej do pochłonięcia energii upadku człowieka, co sprawia, że mocowanie małych siatek na pojedynczych świetlikach czy klapach nie spełnia wymogów prawnych.
*siatka w układzie S – zamocowana poziomo względem ewentualnego upadku
Więc, mniejsze siatki „nie są objęte ww. norma”. Nie da się więc uzyskać dla nich potwierdzenia zgodności z tą normą — o czym szerzej piszemy przy zabezpieczeniu klap dymowych. Ponadto, są to tymczasowych środkach zabezpieczających przed upadkiem z wysokości, które wymagają corocznej kontroli w celu sprawdzenia ich odporności na starzenie (promieniowanie UV) przez producenta. Ich okres użytkowania nie przekracza nigdy 4 lub 5 lat. W związku z tym po upływie tego czasu będziemy musieli wymienić zainstalowane siatki na nowe.
Praktyczny wniosek jest prosty: zabezpieczenie świetlika balustradą jest rozwiązaniem, które można wykazać dokumentem — i to jest ta różnica, która ma znaczenie w dniu kontroli albo po wypadku.
AITANA SAFETY – zabezpieczenie świetlików na dachach przemysłowych
Zabezpieczenie świetlików to jedno z rozwiązań, które montujemy najczęściej — na halach produkcyjnych, magazynach i obiektach handlowych, zwykle razem z zabezpieczeniem krawędzi dachu. Wybór najbardziej odpowiedniej barierki dachowe zależy przede wszystkim od rodzaju i charakterystyki poszycie dachowej oraz od tego, czy istnieje możliwość zamocowania je do dachu lub do jakiegoś elementu konstrukcyjnego znajdującego się w pobliżu chronionego świetlika:
- barierki wolnostojące – na dachach krytych papą i membraną. Jest to najczęściej stosowanym rozwiązaniem, dzięki temu, iż, instalacja nie wymaga wiercenia w konstrukcji dachu ani naruszania ciągłości powłoki hydroizolacyjnej,
- barierki mocowane do blachy trapezowej – na dachach z blachy,
- pozostałe sposoby mocowania – do attyki, pod obróbkę blacharską lub do stropu, gdy świetlik sąsiaduje z krawędzią dachu.
Rozplanowanie przygotowujemy na rzucie dachu, z wymiarami rzeczywistych otworów. Gotowe zestawy katalogowe sprawdzają się tylko przy typowych kopułkach — przy pasmach świetlnych praktycznie zawsze wychodzi rozwiązanie na wymiar. W przypadku świetlików dachowych lub klap dymowych (lub inne obszary na dachu), do których konieczny jest dostęp, istnieje możliwość montowania na barierkach systemowych samozamykające się bramkę dostępową.
FAQ – najczęstsze pytania o zabezpieczenie świetlików
Czy montaż barierek wokół świetlika wymaga naruszenia izolacji dachu?
Nie. Systemowy barierek wolnostojących opierają się na ramionach z obciążnikami (przeciwwagami) z tworzywa sztucznego. Konstrukcja leży bezpośrednio na poszyciu dachu, zapobiegając przesunięciu pod wpływem naporu wiatru lub siły uderzenia, całkowicie eliminując konieczność wiercenia w dachu.
Czy balustradę trzeba postawić dookoła całego świetlika?
Nie zawsze. Balustrady wymagają te boki, do których da się podejść. Jeżeli pasmo świetlne przylega do ściany szczytowej albo do wyższej części budynku, przylegający bok nie wymaga zabezpieczenia. Świetlik stojący swobodnie na środku połaci wymaga zamkniętego obwodu. Decyduje zawsze możliwość dojścia, nie liczba boków.
Czy świetlik można zabezpieczyć siatką bezpieczeństwa PN-EN 1263 typu S?
Nie w sposób, który da się potwierdzić dokumentem. Norma europejska PN-EN 1263-2 (dotyczącą instalowania siatek bezpieczeństwa) w punkcie 5.1 wymaga, aby siatka w układzie S miała powierzchnię co najmniej 35 m² i krótszy bok co najmniej 5,0 m, a siatki mniejsze „nie są objęte niniejszą normą”. Małe siatki nie posiadają właściwości amortyzujących wymaganych normą. Dodatkowo siatki bezpieczeństwa są rozwiązaniem tymczasowym, przewidzianym na czas robót, a nie stałym wyposażeniem dachu.
Czy zabezpieczenie ograniczy doświetlenie albo utrudni oddymianie?
Balustrada stoi obok otworu, a nie nad nim, więc nie odbiera światła ani nie wchodzi w przekrój oddymiania. Przy klapach dymowych zwracamy natomiast uwagę na dwie rzeczy: żeby zabezpieczenie nie kolidowało z ruchem otwieranego skrzydła i żeby zapewniało dostęp do klapy podczas okresowych prób. Dlatego przy klapach częściej niż przy zwykłych świetlikach przewidujemy w obwodzie bramkę dostępową.
Czy macie Państwo na dachu świetliki do zabezpieczenia?
Szukasz niezawodnego sposobu na zabezpieczenie świetlików, pasm świetlnych lub doświetli na swoim obiekcie? Prześlij nam rzut dachu z wymiarami i rozmieszczeniem otworów — na tej podstawie przygotujemy rozplanowanie balustrad i wycenę. Proszę się z nami skontaktować. Doradzamy zarządcom obiektów i służbom utrzymania ruchu w doborze zabezpieczenia świetlików, pasm świetlnych i klap dymowych.
Zabezpieczenie świetlików to jeden z elementów kompleksowej ochrony dachu. Pełny przegląd rozwiązań — od balustrad na krawędzi po pomosty komunikacyjne i drabiny — znajdą Państwo w naszym przewodniku po systemach asekuracyjnych na dachach.